Er wordt wel beweerd dat muziek een geweldige aanpak is van eenzaamheid: ga bij een koor en je probleem is opgelost; speel in een band en voila, weg probleem. Het is helaas niet waar. Dat is niet alleen maar jammer. Het is triest dat mensen gaan proberen hun eenzaamheid aan te pakken door bij een koor te gaan of een instrument te leren bespelen. Als het dan niet aan de verwachtingen voldoet, is het een domper. Het advies om door muziek je eenzaamheid aan te pakken leidt ertoe dat mensen vaak teleurgesteld zullen worden en het vertrouwen nog verder verliezen. Muziek is heerlijk, maar het is geen aanpak van eenzaamheid.
Waarom het ingewikkelder is
Eenzaamheid leidt tot veranderingen in het sociale brein, tot hersenatrofie. Dat klinkt beroerd en dat is het ook. Je sociale brein wordt minder en minder, tot je niet meer graag met andere mensen omgaat. Je vindt het niet fijn om met anderen om te gaan en al helemaal niet om nieuwe mensen te ontmoeten. Dat is iets wat dat brein met je doet als je je eenzaam voelt. Het is niet iets dat vanzelf overgaat. Dat brein repareert zichzelf niet spontaan.
Het is waar dat het beoefenen van muziek daar het een en ander aan kan doen. Muziek – en overigens ook bewegen – kan de groei van nieuwe hersencellen bevorderen en de vorming van nieuwe hersencircuits, nieuwe verbindingen, stimuleren. Maar dan zie je toch iets over het hoofd. En dat is de oorzaak van problematische eenzaamheid.
Oorzaak van eenzaamheid
Kijk, de oorzaak van eenzaamheid is altijd dezelfde: de patronen van verbondenheid met andere mensen zijn niet wat je nodig hebt. Ze zijn verbroken of nooit goed geweest. Wie daar niet mee om kan gaan en het ontbreekt aan relatievaardigheden, of aan de omstandigheden om die te gebruiken, die krijgt last van problematische eenzaamheid, dus van een veranderd brein.
Dat betekent dat de aanpak van eenzaamheid niet bestaat uit alleen een aanpak van dat geatrofieerde brein. Want inderdaad, daar zou muziek en bewegen (en nog een paar andere dingen) prima voor zijn. Maar daarmee heb je het oer-probleem niet opgelost: gebrek aan relatievaardigheden. Die zul je ook moeten leren.
Foute dingen leren
Doe je dat niet, dan krijg je een window of opportunity waarin je het brein prikkelt tot vernieuwing, maar zonder richting om het leerproces te sturen. Dan is het heel goed denkbaar dat het leerproces zich richt op dingen die niet helpend zijn: shoppen, gamen, met je telefoon pielen… hoe dan ook waarschijnlijk niet gericht op sociale activiteiten. Waarom dat zo waarschijnlijk is? Omdat mensen met een eenzaam brein nu eenmaal wat sociaal geremder zijn. Dan is het pakken van je telefoon om een spelletje te doen of te gokken veel en veel makkelijker dan hem te pakken om een oude vriend te bellen.
Een zuivere “neuroplasticiteitsbenadering” zonder sociale cognitietraining mist dan ook het kernprobleem van eenzaamheid: (ervaring in) relatievaardigheden. Beide zijn voor een goede aanpak van eenzaamheid een vereiste. Dat maakt het niet eenvoudiger. Want dat vraagt om een aanpak die zowel de activering van dat brein inhoudt als onderwijs in relatievaardigheden.
Als dat overzichtelijk lijkt, bedenk dan dat nieuwe dingen leren niet eenvoudig is met een verstard eenzaam brein. Dat betekent dat het leerproces pas echt op gang kan komen als het brein wat meer flexibiliteit heeft. Dat vraagt heel wat van de opzet van zo’n aanpak en zeker zo veel van de begeleiding. Je kunt dat zelf ontwikkelen, je kunt ook gebruik maken van de kennis van Faktor5 en kijken wat de cursus Creatief Leven in al zijn vormen voor jou of je organisatie kan betekenen.
Maak vooral muziek, geniet ervan. En zorg voor een goede aanpak van eenzaamheid.
